Międzynarodowy Dzień Walki z Ubóstwem
Pierre Klein, ATD Czwarty Świat: Rada Europy uchwaliła dwa fundamentalne dla ochrony praw człowieka dokumenty. Pierwszy, Europejska Konwencja Praw Człowieka, dotyczyła głównie praw obywatelskich i politycznych. Drugi, Nowa Europejska Karta Socjalna, skupia się bardziej na prawach socjalnych i przeciwdziałaniu dyskryminacji. Według nas te dwa dokumenty tylko razem mogą być skuteczne. W życiu codziennym większość obywateli nie zdaje sobie sprawy z tego, że mogą się cieszyć swymi prawami politycznymi i korzystać z demokracji tylko dlatego, że nie cierpią na brak zabezpieczeń socjalnych i wolności kulturowych. Z kolei ludzie, którzy muszą co dzień martwić się o zdrowie swoich dzieci, złe warunki mieszkaniowe, ludzie, którzy muszą brać dodatkowe nisko opłacane prace, by pokryć rachunki, są zostawieni poza demokracją, którą tworzymy.
Nowa Europejska Karta Socjalna jest ważna jeszcze z jednego powodu. Dostarcza narzędzia, jakim są skargi. W ten sposób EKS tworzy przestrzeń dla dyskusji w Strasbourgu, gdzie rządy i organizacje mogą zmierzyć się z problemami. Dla ATD podpisanie Karty nie oznacza, że osiągnęliśmy już wszystko, spełniamy standardy, więc możemy spać spokojnie. Ratyfikacja jest oznaką tego, że demokrację tworzą wszyscy obywatele, nawet ci najbardziej wykluczeni.
Wiele osób sprowadza biedę do problemu czysto ekonomicznego (lub gorzej: problemów z moralnością wśród osób biednych). Józef Wrzesiński, założyciel ATD, osoba, która przyczyniła się do ustanowienia Międzynarodowego Dnia Walki z Ubóstwem, mówił coś całkiem innego: bieda to pogwałcenie praw człowieka.
Józef Wrzesiński zawsze odróżniał życie w ubóstwie, które najczęściej oznacza niewielki dochód i trudności z integracja społeczną, od nędzy, czyli skrajnej biedy i wykluczenia. W pierwszym wypadku powstaje pytanie, jak wielkie nierówności w dochodach swoich obywateli może zaakceptować demokracja. W przypadku nędzy, Wrzesiński uważał, że jej zwalczenie jest naszym obowiązkiem, tak, jak zwalczyliśmy niewolnictwo i apartheid lub oparte na strachu totalitaryzmy.
Gdy spojrzysz na życie ludzi w nędzy, szybko zorientujesz się, jak niewiele z przysługujących im praw człowieka jest spełnianych. I nie chodzi tylko o prawa socjalne. Bo czym jest czekanie na decyzję administracji państwowej lub specjalistów, by móc wiedzieć, jak dalej potoczy się twoje życie? Czym jest poczucie, że każdy ocenia cię negatywnie i nie spodziewa się po tobie niczego dobrego? Czym jest zdradzanie najbardziej intymnych szczegółów z życia w nadziei na te kilka złotych na następne dni? Czym jest pożyczanie pieniędzy od ludzi, którzy przemocą będą się starali odzyskać dług, nawet jeśli nie będziesz mógł spłacić?
Wykluczenie i skrajne ubóstwo jest codziennym cichym łamaniem praw człowieka właśnie dlatego, że naszym wytłumaczeniem jest zazwyczaj twierdzenie, że ludzie wybierają to życie lub są zbyt leniwi, by się z niego wyrwać. Zwalczenie skrajnego ubóstwa i wykluczenia w naszym kraju i na świecie jest, razem z walką ze zmianami klimatycznymi, najważniejszym zadaniem demokracji. Jak ATD zwalcza biedę? Jak mogą się do tego przyczynić tzw. „zwykli ludzie”?
ATD to skrót od „All together in dignity” [„Wszyscy razem w godności”]. Nasze działanie polega na tym, że tworzymy sytuacje, w których różni ludzie, w szczególności ci, którzy doświadczyli życia w nędzy, zbierają się, by dyskutować i działać w grupie, w której każdy ma siły i możliwości. Staramy się to robić na różnych poziomach. Od działań działań na ulicy, gdzie robimy „Bibliotekę podwórkową” po uczestniczenie w konferencjach w Ministerstwie Pracy i Opieki Społecznej, podczas których wspieramy osoby w trudnej sytuacji materialnej.
Bo tak naprawdę wszyscy jesteśmy tymi zwykłymi ludźmi i możemy zrobić coś wszędzie, gdzie działamy. Jak uniknąć plotek na korytarzu? Jak zatrudniać ludzi legalnie za porządne wynagrodzenie? Jak wyobrazić sobie sieć solidarności i wsparcia, by z powodu skrajnego ubóstwa dzieci nie trafiały do domów dziecka lub rodzin zastępczych? Jak nie tyle „działać dla ludzi, by oni stali się lepsi”, ile „działać z ludźmi, abyśmy wszyscy stali się lepsi”?
Pierwszymi takimi „zwykłymi ludźmi” są ci, którzy z nędzą i wykluczeniem zmagają się na co dzień. Oni stoją na linii frontu. Oni codziennie walczą, szukając odwagi w uśmiechach swych dzieci lub w tym, że ich sąsiedzi mają jeszcze większy problem, w którym mogą pomóc. Czy uznajemy ich wysiłek i nagradzamy? Czy uczymy się od nich? To jest właśnie duch Międzynarodowego Dnia Walki z Biedą, dnia godności i dumy tych zwykłych ludzi, którzy codziennie zmagają się z porażkami naszych demokracji.
Pierre Klein - koordynator ATD Czwart Świat w Polsce. ATD jest międzynarodową organizacją, która podejmuje starania, by z ludzi najuboższych uczynić najważniejszych partnerów w walce z nędzą. Stara się również ułatwić najuboższym zabranie głosu w publicznej debacie na temat współczesnych problemów społecznych oraz umożliwić im współdecydowanie w kwestiach, które ich bezpośrednio dotyczą. Na podobny temat
